قلعه الموت دژی که در میراث جهانی یونسکو

به گزارش فراجا، ثبت جهانی دژ الموت و استحکامات دفاعی وابسته به آن در یونسکو، توجه باردیگر ای به یکی از مهم ترین مجموعه های تاریخی ایران جلب کرده است؛ میراثی که فراتر از یک قلعه، روایت گر تاریخ، معماری و مدیریت هوشمندانه سرزمین است.

به گزارش فراجا به نقل از خبر آنلاین، ثبت جهانی «دژ الموت و استحکامات دفاعی وابسته به آن» در لیست میراث جهانی یونسکو، تنها اضافه شدن یک نام دیگر به لیست آثار جهانی ایران نیست؛ بلکه به رسمیت شناخته شدن یکی از مهم ترین نمونه های معماری نظامی، مهندسی و مدیریت سرزمین در تاریخ ایران است. این مجموعه که در دل رشته کوه های البرز جای گرفته، قرن ها در مقابل حوادث طبیعی و رویدادهای تاریخی ایستادگی کرده و امروز به عنوان بخشی از میراث مشترک بشریت شناخته می شود.
قلعه الموت کجاست؟ قلعه الموت در استان قزوین و در منطقه کوهستانی الموت، حدود ۱۰۵ کیلومتری شمال شرقی شهر قزوین قرار دارد. این دژ بر فراز صخره ای مرتفع با ارتفاع حدود ۲۱۶۳ متر از سطح دریا تولید شده و به سبب موقعیت طبیعی منحصربه فرد خود، یکی از مستحکم ترین قلعه های تاریخی ایران به حساب می آید. واژه «الموت» را به مفهوم «آشیانه عقاب» دانسته اند؛ نامی که به خوبی با جایگاه این قلعه بر بلندای صخره ها و دشواری دسترسی به آن تناسب دارد. همین موقعیت طبیعی سبب شده بود که این دژ در طول قرن ها اهمیت بالای ی در دفاع از منطقه ایفا کند و در مقابل خیلی از حملات مقاومت نشان دهد. امروزه علاوه بر ارزش تاریخی، طبیعت کوهستانی، چشم اندازهای بکر و روستاهای اطراف، منطقه الموت را به یکی از مقاصد مهم گردشگری تاریخی و طبیعت گردی ایران تبدیل نموده است.
پیشینه تاریخی قلعه الموت چیست؟ بااینکه شهرت جهانی الموت بیشتر به دوران حکومت اسماعیلیان نزاری گره خورده، اما پیشینه این منطقه به قرن ها قبل از آن بازمی گردد. قدمت قلعه الموت بیشتر از ۱۱۶۰ سال برآورد می شود و بعضی از قلعه های مجموعه، همچون قلعه لمبسر، ریشه در دوره ساسانی دارند. نقطه عطف تاریخ این دژ به سال ۴۸۳ هجری قمری (۱۰۹۰ میلادی) بازمی گردد؛ زمانیکه حسن صباح، رهبر اسماعیلیان نزاری، کنترل قلعه را در اختیار گرفت و آنرا به مرکز حکومت خود تبدیل کرد. در طول حدود ۱۸۰ سال، الموت نه تنها یک پایگاه نظامی، بلکه مرکز اداره حکومت، فعالیتهای علمی، فرهنگی، مذهبی و سیاسی اسماعیلیان بود. بعد از حمله مغولان، خیلی از قلعه های این منطقه لطمه دیدند، اما بقایای آنها همچنان روایت گر بخشی مهم از تاریخ سیاسی و نظامی ایران هستند و ارزش پژوهشی بالایی برای مورخان و باستان شناسان دارند.
قلعه الموت چه خصوصیت هایی دارد؟ اهمیت الموت تنها به پیشینه تاریخی آن محدود نمی گردد. این مجموعه از نظر معماری نظامی، مهندسی ساخت، سازگاری با اقلیم کوهستانی و مدیریت منابع طبیعی نیز نمونه ای کم نظیر در ایران بحساب می آید. طراحان این دژها با سودجستن از پستی و بلندی های طبیعی کوهستان، استقامت قلعه ها را افزایش داده بودند. مسیرهای دسترسی محدود، برج ها و دیوارهای دفاعی، استفاده هوشمندانه از صخره ها و طراحی فضاهای داخلی، همه نشان دهنده دانش مهندسی پیشرفته سازندگان این مجموعه است. یکی دیگر از خصوصیت های شاخص الموت، شیوه مدیریت منابع آب است. در منطقه ای کوهستانی که دسترسی به آب همواره چالش برانگیز بوده، سامانه های ذخیره سازی، آب انبارها و مسیرهای انتقال آب بگونه ای طراحی شده بودند که امکان سکونت طولانی مدت را در این دژها فراهم می کرد. پرونده ثبت جهانی همینطور شامل هفت قلعه تاریخی است؛ قلعه الموت، لمبسر، نویذرشاه، شمس کلایه، شیرکوه، ایلان و قسطین لار که در کنار یکدیگر، شبکه ای یکپارچه از استحکامات دفاعی و مدیریتی را شکل می دادند.
پرونده جهانی شدن قلعه الموت ثبت جهانی دژ الموت، نتیجه بیشتر از دو دهه مطالعات، پژوهش های میدانی، مرمت، حفاظت و تهیه مستندات تخصصی بود. کارشناسان میراث فرهنگی طی سال ها تلاش کردند ارزش های تاریخی، معماری و فرهنگی این مجموعه را بر مبنای معیارهای یونسکو مستند کنند. سر انجام در چهل وهشتمین نشست کمیته میراث جهانی یونسکو، پرونده «دژ الموت و استحکامات دفاعی وابسته به آن» به تصویب رسید و به عنوان سی امین اثر ایران در لیست میراث جهانی به ثبت رسید.
قرار گرفتن یک اثر در این لیست، علاوه بر تاکید بر ارزش جهانی آن، مسئولیت صیانت از اثر را نیز بالا می برد. ثبت جهانی معمولا زمینه را برای توسعه گردشگری پایدار، جذب پژوهش های بین المللی، ارتقاء برنامه های حفاظتی و رونق اقتصاد محلی فراهم می کند؛ البته بشرط آنکه صیانت از اصالت تاریخی و طبیعی اثر در اولویت قرار گیرد. امروز نام الموت در کنار آثاری مانند تخت جمشید، میدان نقش جهان، پاسارگاد، شهر تاریخی یزد، جنگلهای هیرکانی، راه آهن سراسری ایران و دیگر میراث جهانی ایران قرار گرفته است؛ جایگاهی که نشان میدهد این دژ تنها یک قلعه تاریخی نیست، بلکه بخشی از هویت تاریخی، فرهنگی و تمدنی ایران و میراثی پرارزش برای همه بشریت به حساب می آید.

منبع: فراجا

1405/05/10

14:07:28

0.0 / 5

تگهای خبر: آنلاین , باستان شناس , حفاظ , دریا

این پست فراجا را می پسندید؟

(0)

تازه ترین مطالب مرتبط

نظرات بینندگان در مورد این پست فراجا

نظر شما در مورد این پست فراجا

نام:

ایمیل:

نظر:

سوال:

= ۲ بعلاوه ۴