بادگیر شاهکار معماری ایرانی برای رویارویی با گرمای کویر فراجا: امروز اگر نام بادگیر را بشنویم، احیانا اولین تصویر، همان برج های باریک و بلندی است که بر بام خانه های یزد دیده می شوند؛ اما پشت این ظاهر ساده، مجموعه ای از اصول فیزیک جریان هوا، اختلاف فشار و انتقال حرارت قرار دارد. الهه جعفرزاده: در بخش بزرگی از ایران، تابستان همیشه با گرمای شدید و هوای خشک همراه بوده است؛ اما زندگی در این اقلیم لزوماً به معنای تحمل گرما در فضای خانه نبود. قبل از برق و موتور و کولر، معماران ایرانی سازه ای را بر فراز خانه ها می ساختند که می توانست هوا را به داخل بکشاند، هوای گرم را بیرون ببرد و در بعضی بناها حتی با کمک آب، هوای ورودی را خنک تر کند. بادگیر فقط یک عنصر تزئینی در معماری سنتی نبود؛ یک سیستم تهویه طبیعی بود که بدون مصرف انرژی مکانیکی کار می کرد.امروز اگر نام بادگیر را بشنویم، احتمالا اولین تصویر، همان برج های باریک و بلندی است که بر بام خانه های یزد دیده می شوند؛ اما پشت این ظاهر ساده، مجموعه ای از اصول فیزیک جریان هوا، اختلاف فشار و انتقال حرارت قرار دارد. باد را از بالای پشت بام شکار می کردند بادگیر در ساده ترین تعریف، یک برج عمودی با دهانه هایی در قسمت بالاست. این دهانه ها برای دریافت جریان هوایی که در ارتفاع بالاتر از سطح زمین حرکت می کند طراحی شده اند. هوا بعد از ورود به کانال داخلی بادگیر، به سوی فضای داخل ساختمان هدایت می شود. شکل، ارتفاع، تعداد دهانه ها و جهت قرارگیری بادگیر نیز تصادفی نیست و با شرایط اقلیمی و جهت باد غالب هر منطقه ارتباط دارد.شاید بپرسید اگر بادگیر فقط هوا را وارد خانه می کرد، چرا باید آن هوا خنک تر احساس می شد؟بخشی از پاسخ به خودِ حرکت هوا مربوط است. جریان هوا موجب افزایش جابه جایی گرما از سطح پوست می شود و حتی اگر دمای واقعی اتاق چندان تغییر نکرده باشد، بدن انسان احساس خنکی بیشتری می کند. از جانب دیگر، بادگیرها می توانستند از اختلاف فشار ناشی از وزش باد و همین طور اختلاف دمای هوای داخل و بیرون برای ایجاد جریان طبیعی استفاده نمایند. پژوهش های جدید نیز همین دو نیروی اصلی، یعنی فشار ناشی از باد و نیروی شناوری ناشی از اختلاف دما، را از دلایل تأثیرگذار در عملکرد بادگیر می دانند. همچنین بخوانید: قنات؛ اختراعی تمدن ساز در دل کویر/ چرا قنات ایرانی یکی از بزرگ ترین شاهکارهای مهندسی جهان شناخته می شود؟ چگونه یک اختراع زیرزمینی، چهره شهرهای جهان را تغییر داد؟/ از لندن تا تهران؛ ضرورتی برای کلان شهرهاوقتی بادگیر با آب ترکیب می شد شاهکار ماجرا زمانی اتفاق می افتاد که بادگیر به آب دسترسی داشت. در تعدادی خانه ها و بناهای مناطق گرم و خشک، هوای عبوری از بادگیر با حوض، مسیل یا فضای مرطوب در ارتباط بود. تبخیر آب برای انجام شدن به انرژی نیاز دارد و قسمتی از این انرژی را از محیط اطراف می گیرد؛ بنابراین، دمای هوا می تواند کاهش پیدا کند و هوایی خنک تر وارد فضای داخلی شود.اینجاست که قنات و بادگیر می توانستند در کنار یکدیگر قرار بگیرند: یکی آب را به شهر و خانه می رساند و دیگری از جریان هوا برای تهویه و خنک سازی استفاده می کرد. دانشنامه ایرانیکا نیز توضیح می دهد که بادگیرها در تعدادی بناها، همچون آب انبارها، برای خنک کردن آب بوسیله تبخیر به کار می رفتند.باغ دولت آباد یزد نمونه مشهور این ترکیب است. بادگیر ۳۳.۸ متری این مجموعه، که از شاخص ترین نمونه های بادگیرهای تاریخی ایران است، با فضای آبی داخل بنا ارتباط داشته و جریان هوا را به فضای داخلی هدایت می کرد.یک بادگیر، یک شکل ثابت نداشت بادگیر ایرانی یک نسخه ثابت و یکسان نبود. در بعضی مناطق، بادگیر یک طرفه بود؛ در مناطقی که باد از جهت های مختلف می وزید، نمونه های چندطرفه ساخته می شدند. حتی درون برخی بادگیرها، تیغه هایی قرار می گرفت که کانال های جداگانه ای برای ورود و خروج هوا ایجاد می کردند. پژوهش های معماری نشان میدهد که شکل مقطع، ارتفاع، جهت دهانه ها و تقسیمات داخلی، همگی بر عملکرد بادگیر اثر دارند.به همین دلیل است که بادگیرهای یزد، کرمان، کاشان یا مناطق جنوبی ایران الزاماً شبیه هم نیستند. معمار قرار نبود یک «برج زیبا» روی پشت بام بسازد؛ باید سازه را با باد، دما، رطوبت و فرم ساختمان هماهنگ می کرد.شهر یزد شاید بهترین تصویر از این منطق باشد. یونسکو در معرفی شهر تاریخی یزد، بادگیرها، حیاط های مرکزی و دیوارهای ضخیم خشتی را در کنار یکدیگر، قسمتی از سازوکار ایجاد یک ریزاقلیم مطلوب در این شهر کویری معرفی می کند. بادگیر چپقی - سیرجان بادگیر واقعا جای کولر را می گرفت؟ نه به معنای امروزی آن. بادگیر نمی توانست مانند یک کولر گازی دمای اتاق را به هر عددی که بخواهیم برساند. عملکرد آن به عواملی مانند سرعت و جهت باد، دمای بیرون، رطوبت، طراحی ساختمان و حتی موقعیت بادگیر وابسته بود. پژوهش های آزمایشگاهی و شبیه سازی نیز نشان می دهند که عملکرد بادگیر به صورت و هندسه آن و شرایط محیطی وابستگی زیادی دارد.بادگیر قرار نبود با برق، گرما را از خانه بیرون بکشد؛ قرار بود از خودِ اقلیم برای کاهش اثر گرما استفاده نماید.این ایده حتی امروز هم فقط یک یادگار معماری نیست. پژوهش های جدید درحال بررسی استفاده باردیگر از بادگیر در ساختمان های معاصر هستند. یک مطالعه انتشار یافته در سال ۲۰۲۵، عملکرد چند نمونه بادگیر سنتی را شبیه سازی کرده و نشان داده است که ترکیب بادگیر با سرمایش تبخیری می تواند ظرفیت سرمایشی قابل توجهی بوجود آورد.شاید راز ماندگاری بادگیر همین باشد که ایرانی ها کویر بجای جنگیدن با گرما، راهی برای همکاری با باد، سایه، آب و معماری پیدا کرده بودند. خانه قرار نبود در مقابل اقلیم بسته شود؛ خودش قسمتی از سیستم خنک کننده بود. منبع: faraja.ir 1405/07/07 12:29:39 0.0 / 5 3 تگهای خبر: ارتباط , خانه , زندگی , سیستم این پست فراجا را می پسندید؟ (0) (0) تازه ترین مطالب مرتبط قطار گردشگری باید سرعت بگیرد موزه های ایران از گنجینه های باستانی تا روایت تاریخ و هنر ایرانی نباید بگذاریم حافظه دفاع از ایران از میان برود تمرکز گردشگری ایران بر بازار کشورهای هم مرز نظرات بینندگان در مورد این پست فراجا نظر شما در مورد این پست فراجا نام: ایمیل: نظر: سوال: = ۱ بعلاوه ۴