فراجا گردشگری

درباره سیاسی ترین جشن ایرانیان

درباره سیاسی ترین جشن ایرانیان به گزارش فراجا یک پژوهشگر تاریخ می گوید: جای بسی افسوس است که آمریکا با پیشینه دویست ساله توانسته است مجسمه آزادی را جهانی کند، اما مهرگان ایرانی که هزاران سال قبل از دادگری و آزادی سخن گفته نه فقط ثبت جهانی نشده که نشانی از آن در شهرهای ایران دیده نمی گردد.


به گزارش فراجا به نقل از ایسنا، این مطلب قسمتی از نوشتار اشکان زارعی ـ پژوهشگر حوزه تاریخ و میراث فرهنگی ـ است که با عنوان «جشن مهرگان؛ نماد مهرورزی و آزادی خواهی ایرانیان» همزمان با گرامی داشت این روز به گاه شمار ایرانیان، در اختیار این خبرگزاری قرار داده است.
زارعی با مقدمه ای از عنصری، شاعر پارسی زبان هم دوره با غزنویان که سرود «مهرگان آمد گرفته فالش از نیکی مثال/ نیک روز و نیک جشن و نیک وقت و نیک حال»، در اهمیت جشن مهرگان و ضرورت ثبت جهانی آن می نویسد: «مهرگان را باید در جرگه جشن های ماهانه دانست که در پی برابری نام روز و نام ماه از هزاران سال پیش، روز مهر از ماه مهر برگزار می شده است؛ برای اینکه بر پایه گاه شماری ایرانیان باستان سی روز ماه دارای سی نام بود که با «اورمزد» شروع می شد و با «انیران» به انتها می رسید. همین طور دوازده ماه سال نیز نام هایی چون «فره وشی» ٬ «خردات» ٬ «خردات» ٬ «تیشتر» ٬ «امرتات» ٬ «شهریور» ٬ «میتر» ٬ «آپان» ٬ «آتور» ٬ «دزو» ٬ «وهومن» و «سپندارمت» را بر خود داشتند. بدین سبب در هر ماه، یک روز نام ماه و نام روز برابر می گشت که آنرا نیاکان ما جشن می گرفتند.
از ین جهت، مهرگان در گذشته شانزده مهر و اینک برابر با سال نمای فعلی، دهم مهر گرامی داشته می شود؛ چنان که هم میهنان زرتشتی نیز این جشن را در چنین روزی ارج می نهند.
چرایی و پیدایی جشن مهرگان افزون بر گاه شماری ایرانیان٬ برآمده از دانش اخترشناسی نیز هست؛ برای اینکه مردمان این سرزمین خردمندانه جابه جایی موسم ها (فصل ها) شناخته، در شروع هر یک جشنی را نهاده بودند، چنان که نوروز را در پیشانی سال نو تراز (اعتدال) بهاری و مهرگان را نیز در شروع پاییز و هنگامه کاشت فرآورده های کشاورزی فرخنده می داشتند؛ برای اینکه این جشن ها با شیوه زندگی و پیشه مردم که همانا کشاورزی و دامداری بود پیوند بسیار داشت. از ین جهت، مهرگان را باید جشن کشاورزان به شمار آورد.
یکی دیگر از شوندهای (دلایل) برگزاری مهرگان، نمادشناسی آنست. در این روز، تاریکی و روشنایی، سرما و گرما، شب و روز از تراز (تعادل) و یکسانی برخوردار بوده، برابری و دادگری به معرض نمایش گذاشته می شود. انسان ایرانی که همیشه خواهان این ارزش ها و خاصیت های پسندیده است، این آرمان دیرین خودرا در مهرگان ممارست کرده و جشن می گیرد.
از آن جا که نام مهرگان برآمده از واژه مهر به چم (معنی) فروغ، پیمان و مهربانی است و ایزد مهر خویشکاری (وظیفه) پاسداری از روشنایی، دوستی، پیمان، جنگاوری و دشمنی با دروغ گویان را داشته است٬ این جشن را باید نکوداشتِ مهرورزی٬ پیمان داری و دوستی نیز دانست.
مهرگان به مانند همه جشن های ایرانی بر بن مایه های اسطوره ای نیز استوار است. آن جا که در روز مهر از ماه مهر کاوه آهنگر بر جفا و زورگویی ضحاک ماردوش می خروشد. او رخت چرمین آهنگری خویش را به نشانه دادخواهی برافراشته در خیزشی که به همراهی فریدون راه می اندازد، ضحاک را سرنگون کرده در کوه دماوند زندانی می کنند.
در این زمینه ابوریحان بیرونی در کتاب التفهیم می نویسید: «اندرین روز آفریدون ظفر یافت بر بیوراسب جادو ـ آنک مشهور است به ضحاک و به کوه دماوند ـ بازداشت و روزها که سپس مهرگان است همه جشنند، بر کردار آن چه از پس نوروز بود».
اینگونه جنبش کاوه و جشن مهرگان در ادبیات پارسی نماد آزادی خواهی و ستم ستیزی شده، درفش او نیز با نام کاویان نشانه ایران به شمار آمده است تا جایی که در روزگار ساسانیان همیشه درفش کاویانی به کار گرفته می شد.
جای بسی افسوس است که آمریکا با پیشینه دویست ساله توانسته است تندیس (مجسمه) آزادی خودرا جهانی کند، اما مهرگان ایرانی که هزاران سال قبل از دادگری و آزادی سخن گفته، نه فقط ثبت جهانی نشده که نشانی از آن در شهرهای ما نیز دیده نمی گردد.
پیرامون چگونگی برگزاری جشن مهرگان سخن بسیار است، چنان که جاحظ (یکی از بزرگان ادبیات عرب) در کتاب «تاج» می گوید: «ایرانیان، بامدادان روز مهرگان، سفره و خوانچه ای را پهن کرده، آنرا با آفریده های خداوندی مانند آب آویشن، شیر، گلاب، آب انار، ترنج، سیب، گل همیشه بشکفته گل ویژه مهرماه، انگور سفید، انجیر، نان درون آجیل لرک، آش هفت غله و شاخه هایی از درختان سرو و مورت آراسته، روی آن سرمه دان، آینه و گاه ترازو به نماد برابری و دادگری می گذاشتند».
آنان بدن خودرا برای شگون و خجستگی چرب کرده با پوشیدن رخت ارغوانی یا سرخ رنگ به نماد سرخی خورشید در نیایشگاه ها و همایش گاه ها با سپاسگزاری از خداوند، به دست افشانی، پایکوبی پرداخته به یکدیگر مشک، عنبر و عود پیشکش می کردند.
در گذشته این جشن شش روز از شانزدهم تا بیست ویکم مهر به درازا می کشید. پنج روز نخست را مهرگان کوچک و واپسین روز را مهرگان بزرگ یا رام روز می گفتند. در مهرگان کوچک یا مهرگان همگان (عامه) پادشاهان بارعام داده٬ مردم را به سادگی در کاخ شاهی پذیرفته٬ به آنان رخت نو می دادند و البته نمایندگان و استانداران نیز از سراسر قلمرو ایران به دیدار پادشاه می آمدند.
جشن مهرگان در درازنای تاریخ آن چنان به دل و جان ایرانیان راه یافته که نشانه های آنرا می توان در فرهنگ و ادبیات پارسی٬ آشکارا دید، چنان که خیلی از چکامه سرایان مانند فردوسی٬ اسدی طوسی٬ دقیقی٬ ناصر خسرو٬ فرخی سیستانی٬ مسعود سعد سلمان٬ منوچهری و رودکی درباره این جشن چامه سروده اند. همین طور خنیای (موسیقی) ایرانی نیز از مهرگان بهره فراوان برده است٬ بگفته خلف تبریزی در «برهان قاطع» و ابونصر فارابی در کتاب «موسیقی کبیر» یکی از نواهای (الحان) خنیاگری ایرانی مهرگان نام داشته است، چنان که نظامی گنجوی در داستان آهنگین «خسرو و شیرین» بیست و یکمین نوا را مهرگان نامیده است، بدین جهت در هر روز جشن٬ نوا و نغمه ای ویژه مانند «مهرگانی، مهرگان خردک و مهرگان بزرگ» نواخته می شد.
جشن مهرگان ریشه در آیین مهر دارد که در ایران باستان پیروان بسیاری داشته تا جایی که تعدادی از شاهان هخامنشی و اشکانی دلبسته آن بودند.
از جایگاه بلند مهرپرستی همین بس که با پدیداری زرتشت نه فقط از گستردگی و ارزش های آن کاسته نشد که اندیشه اش به آیین ها، باورها، گفتارها و رفتارهای دین بهی نیز راه پیدا کرد، چنان که مهر در اوستا، میترا خوانده شده٬ در شمار بزرگ ترین ایزادن است، همین طور یکی از دلکش ترین بخش های این کتاب نیز "مهریشت" نام دارد.
آیین مهر مرزهای ایران را نیز درنوردیده، تا رُم پیش رفت، به شکلی که تا چهار سده بعد از پیدایی دین ترسایی (مسیحیت) مردم اروپا همچنان هواخواه مهر بودند، به این جهت کارسازی (تاثیر) شگرف باورهای مهری را امروزه می توان در بسیاری رفتارها و آیین هایی همچون جشن کریسمس٬ ورزش زورخانه ای٬ منش جوانمردی٬ جشن شب چله و مهرگان آشکارا دید. به همین شوند (دلیل) دیرینگی جشن مهرگان را می توان از روزگار هخامنشیان بررسی کرد، چنان که رویدادنگاران یونانی و رومی از بزرگداشت جشن میتراکانا در این دوره یاد کرده و گوت اشمیت، خاورشناس آلمانی از برگزاری این جشن بر پایه گاه شمار اوستایی به دست شاهان هخامنشی سخن می گوید. بگفته هرتسفلد نیز پادشاهان هخامنشی و اشکانی کاخ هایی ویژه برای برگزاری مهرگان ساخته بودند. بعد از اسلام نیز مهرگان جایگاه خودرا از دست نداد و ایرانیان آنرا همچون نوروز بسیار گرامی داشتند. به همین شوند (دلیل) رخدادنویسان مسلمان از برگزاری باشکوه این جشن در سال ۴۲۸ مهی هنگام فرمانروایی مسعود غزنوی یاد کرده اند. اعراب نیز واژه مهرگان را در زبان خود پذیرفته، هر جشنی را «مهرجان» می خواندند.
مهرگان را باید سیاسی ترین جشن ایران نیز دانست؛ برای اینکه در چنین روزی داریوش بزرگ هخامنشی به پادشاهی رسیده، اولین و بزرگ ترین سازمان اداری و فرمانروایی جهان را پایه گذاری می کند. همین طور بگفته تعدادی از رخدادنگاران، بنیانگذاری شاهنشاهی ساسانیان به دست اردشیر پاپکان در روز جشن مهرگان انجام گرفته است.
مهرگان به مانند نوروز، تیرگان، سده و همه جشن های ایرانی، بازگوکننده جهان بینی و دانش ناب ایرانی و نمایشگر تلاش خستگی ناپذیر آنان برای ماندگاری این سرزمین اهورایی است.
جشن مهرگان٬ نیایش خداوند٬ سپاسمندی از دسترنج کشاورزان٬ ستایش مهربانی٬ راست کرداری٬ پیمان و آزادی خواهی است. همین طور از آن جا که این جشن امروزه در گستره ایران فرهنگی از افغانستان و تاجیکستان گرفته تا کردستان عراق و ترکیه پاس داشته می شود٬ جاودانگی فرهنگی ایرانی و اندیشه ایرانشهری را به روشنی نمایان می کند.
مهرگان را به درستی بشناسیم و هرسال شکوهمند پاس بداریم تا ایرانی، ایرانی بماند و به شناسه (هویت) ملی خود ببالد و بنازد.»


یاری نامه (منابع):
کتاب التفهیم، ابوریحان بیرونی
گاه شماری و جشن های ایران باستان، هاشم رضی
جهان فروری، بهرام فره وشی
آیین ها و جشن های کهن در ایران امروز٬ محمود روح الامینی
اساطیر و فرهنگ ایران٬ رحیم عفیفی
آیین مهر، هاشم رضی




منبع:

1400/07/11
11:08:31
0.0 / 5
315
تگهای خبر: سفر , شهر , كهن , میراث
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
نظر شما در مورد این مطلب
نام:
ایمیل:
نظر:
سوال:
= ۴ بعلاوه ۲
فراجا
faraja.ir - حقوق مادی و معنوی سایت فراجا محفوظ است - سال 1396 تا 1401

فراجا

یافتن بهترین جا برای گردشگری
تماس جهت تبلیغات در سایت: 3722-470-912