فراجا گردشگری
این خانه عزادار حسین(ع) است، ۲۱

تأملی در سجده زیارت عاشورا و شکر بر غم، آنجا که اندوه به سپاس می رسد

تأملی در سجده زیارت عاشورا و شکر بر غم، آنجا که اندوه به سپاس می رسد به گزارش فراجا، عاشورا یادآور این حقیقت است که رنج های بزرگ می توانند سرچشمه بیداری های بزرگ تر باشند، که انسان های بزرگ را پرورش می دهند.



خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، طاهره طهرانی:

راهی سفر عمره بود، بار اولی بود که به زیارت خانه خدا می رفت. پدرش گفته بود چشمت که به خانه خدا افتاد سجده شکر به جا بیاور و هرچه می خواهی از خدا بخواه... و بعد پرسیده بود: در سجده چه می گویی؟ نمی دانست. به ذکرهای سجده فکر کرده بود، به آیه های سجده واجب و مستحب قرآن، ولی نمی دانست چه بگوید. تا آخرین قدم هایی که با سر فرودآورده روی سنگ های خنک مسجدالحرام گذاشت هم هنوز داشت فکر می کرد که یاد سجده زیارت عاشورا افتاد! در ذهنش مرور کرد متن را:
اَللّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ حَمْدَ الشّاکِرینَ لَکَ عَلی مُصابِهِمْ، اَلْحَمْدُ لِلَّهِ عَلی عَظیمِ رَزِیَّتی، اَللّهُمَّ ارْزُقْنی شَفاعَةَ الْحُسَیْنِ یَوْمَ الْوُرُودِ وَ ثَبِّتْ لی قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَکَ مَعَ الْحُسَیْنِ وَ اَصْحابِ الْحُسَیْنِ الَّذینَ بَذَلُوا مُهَجَهُمْ دُونَ الْحُسَیْنِ عَلَیْهِ السَّلامُ
خدایا تو را ستایش می کنم، ستایش شکرگزاران تو بر غم و اندوهشان، سپاس خدا را بر اندوه و غم بزرگ من؛ خدایا روزیم گردان شفاعت حسین ضد السلام را در روز ورود (به صحرای قیامت) و مرا نزد خود ثابت قدم بدار به صدق و صفا با حضرت حسین (ع) و اصحابش آنانکه خونشان را به خاطر حسین ضد السلام فدا کردند.
به خودش اظهار داشت: چه می خواهم بهتر از این؟ چه می خواهم بزرگتر و والاتر از این؟ و سر بلند کرد و برای اولین بار چشمش به آن مکعب ساده ولی عظیم افتاد... زانو زد و به سجده رفت.

چرا خدا را برا غم بزرگ شکر می گوییم؟

در میان متون و ادعیه شیعی، زیارت عاشورا جایگاهی ویژه و عمیق دارد؛ متنی که نه تنها یادآور بزرگ ترین حماسه تاریخ اسلام است، بلکه مدرسه ای از معرفت، اخلاق و بندگی به شمار می آید. در این زیارت، زائر با مرور واقعه کربلا، از اندوهی عمیق عبور می کند و به درکی بلند از حقیقت ایمان می رسد. یکی از پرمعناترین بخش های این زیارت، فراز پایانی آنست که زائر را به سجده و حمد فرا می خواند؛ جایی که در اوج سوگ و اندوه، زبان به سپاس می گشاید و می گوید: «اللّهُمَّ لَکَ الحَمدُ حَمدَ الشّاکِرینَ لَکَ عَلی مُصابِهِم...» همین ترکیب شگفت انگیزِ حمد و مصیبت، دریچه ای تازه به فهم رابطه میان رنج، صبر و شکر می گشاید و انسان را به تأملی عمیق در حکمت الهی فرا می خواند.
سجده در انتها زیارت عاشورا تنها یک عمل عبادی معمولی نیست، بلکه نماد نهایت فروتنی و تسلیم در مقابل اراده الهی است. زائر در این لحظه با نهادن پیشانی بر خاک، نشان داده است که در مقابل حادثه ای به عظمت و دردناکی کربلا، سرِ تسلیم به حکمت خداوند فرود می آورد. این سجده یادآور اوج بندگی در روز عاشوراست؛ زمانیکه امام حسین(ع) و یارانش در سخت ترین شرایط هم از یاد خدا غافل نشدند و بندگی را حتی در بین خون و شمشیر به نمایش گذاشتند.
در همین حال، عبارت «حمد الشاکرین» معنایی فراتر از یک احساس ساده را در خود جای داده است. زائر در حالیکه دلش سرشار از اندوه مصیبت کربلاست، خدا را ستایش می کند؛ اما این ستایش به مفهوم خوشی از مصیبت نیست. بلکه بیان کننده این حقیقت است که این واقعه تلخ در منظومه حکمت الهی بی هدف و بی معنا نبوده است. شهادت مظلومانه امام حسین(ع) و یارانش، باآنکه در ظاهر مصیبتی عظیم است، اما در باطن به احیای دین، بیداری وجدان های خفته و پیروزی همیشگی حق انجامید. بدین جهت زائر با این حمد، خداوند را سپاس می گوید که او را در راه شناخت حق و همراهی با مکتب دوده قرار داده است.

تفاوت ماهوی صبر و شکر در سختی

برای فهم بهتر مفهوم شکر در مصیبت، باید آنرا در کنار مفهوم صبر بررسی کرد. صبر در آموزه های اخلاقی و دینی به مفهوم خویشتنداری، پایداری در مقابل سختی ها و پرهیز از شکایت و جزع در مقابل تقدیر الهی است. انسان صابر در برخورد با بلا، از فروپاشی روحی جلوگیری می کند و مسیر ایمان و وظیفه خودرا ترک نمی کند.
با این حال، شکر در مصیبت مرتبه ای بالاتر از صبر بحساب می آید. در حالیکه صبر به مفهوم تحمل و ایستادگی است، شکر نگاهی پویاتر، عمیق تر و معرفتی تر به حادثه دارد. فرد شاکر در دل رنج، بدنبال حکمت الهی می گردد و باور دارد که هر بلا می تواند زمینه ای برای رشد، پالایش درون و نزدیک تر شدن به خدا باشد. به بیان دیگر، صبر حداقل واکنش مؤمنانه در مقابل مصیبت است، اما شکر مرتبه ای والاتر است که از بصیرت و شناخت عمیق تر نسبت به نظام حکیمانه الهی سرچشمه می گیرد. صبر می گوید: «این رنج را تحمل می کنم و از آن عبور می کنم»، اما شکر می گوید: «در دل این رنج هم حکمتی الهی نهفته است که باید دریابم، پس شایسته ستایش خداوند است.»

شکرگزاری در سختی از دید روایات

در منابع روایی اسلام، شکرگزاری در مصیبت به عنوان نشانه ای از کمال ایمان معرفی شده است. پیامبر اکرم(ص) در حدیثی معروف می فرمایند که حال مؤمن اعجاب انگیز است؛ چونکه در هر شرایطی خیر برای او رقم می خورد. اگر نعمتی به او برسد، شکر می گوید و این برای او خیر است، و اگر مصیبتی به او برسد، صبر می کند و آن هم برای او خیر خواهد بود. این نگاه نشان داده است که مؤمن با واکنش صحیح خود، حتی از دل سختی ها هم مسیر خیر و رشد را می پیماید.
در روایات دیگر هم تاکید شده است که شکر سبب دوام و افزایش نعمت می شود و ناسپاسی زمینه زوال آنرا فراهم می آورد. حتی بلاها هم می توانند در صورت مواجهه درست، به نعمتی پنهان تبدیل شوند؛ چونکه در خیلی از احادیث، بلا به عنوان کفاره گناهان، وسیله پیشرفت درجات معنوی و گاه مانعی در مقابل بلاهای بزرگ تر معرفی شده است.
از سوی دیگر، در ادعیه اسلامی بارها از خداوند درخواست می شود که مصیبت را بر دین و ایمان انسان وارد نسازد. این نکته نشان داده است که سلامت دین و ایمان بزرگ ترین نعمت برای انسان است. بدین سبب اگر انسان با مصیبتی دنیوی مواجه شود اما ایمان او محفوظ بماند، همچنان زمینه برای شکرگزاری وجود دارد.

شکر در مصیبت در آیینه عرفان و اخلاق

در نگاه عرفانی، شکر در مصیبت مرحله ای فراتر از تحمل رنج است. عارف در راه سلوک خود از مرحله صبر عبور می کند و به مقام رضا و تسلیم می رسد؛ جایی که انسان نه تنها در مقابل تقدیر الهی اعتراض نمی کند، بلکه در پس حوادث تلخ هم جلوه ای از لطف و حکمت الهی را مشاهده می کند. در چنین حالتی، دل انسان گرچه از درد مصیبت می گرید، اما در عمق وجود خود آرامش و سپاسی عمیق نسبت به آفریدگار احساس می کند؛ و به اندازه عظمت و بزرگی غم رشد می کند. آنطور که مولوی می گوید: بر هرچه همی لرزی، میدان که همان ارزی!
از منظر اخلاقی هم شکر در بلا نقش تربیتی مهمی دارد. این فضیلت انسان را از یأس، خشم و ناسپاسی دور می کند و او را به طرف حلم، وقار و امید هدایت می کند. در این راه میتوان سه مرحله را تشخیص داد: نخست صبر که انسان با خویشتنداری از اعتراض و ناامیدی دوری می کند؛ سپس رضا و تسلیم که فرد حکمت الهی را در رخدادها می پذیرد؛ و در نهایت شکر قلبی که در آن، حتی سختی ها هم به عنوان مجالی برای رشد و قرب الهی دیده می شوند.
شکرگزاری در هنگام مصیبت آثار فراوانی در زندگی انسان دارد. نخست آن که زمینه افزایش و دوام نعمت ها را فراهم می آورد، چونکه روح سپاسگزاری انسان را در راه فیض الهی قرار می دهد. افزون بر این، شکر مانع فروپاشی روحی در مقابل مشکلات می شود و امید و پایداری را در دل انسان زنده نگه می دارد. از نظر معنوی هم شکر در بلا انسان را به درجاتی از معرفت و اخلاص می رساند که در شرایط عادی به دست نمی آید. خیلی از انسان ها در دل سختی ها به درک عمیق تری از حقیقت زندگی و وابستگی خود به خداوند می رسند.
همچنین در سطح اجتماعی، روحیه شکرگزاری به گسترش فرهنگ قدردانی و همدلی در جامعه کمک کرده، انگیزه نیکوکاری را در بین مردم تقویت می نماید. اینطور است که می بینیم انسان هایی که می کوشند رشته ایمان از دستشان جدا نشود، با وجود دشواری های بسیار امیدوارتر و مهربانترند.

پیوند این معنا با قیام عاشورا

در زیارت عاشورا، مفهوم شکر در مصیبت به زیباترین شکل تجلی یافته است. زائر هنگامی که مصیبت جانسوز کربلا را به یاد می آورد، تنها به سوگواری بسنده نمی کند؛ بلکه در کنار اندوه، حکمت و عظمت این حادثه را هم درنظر می گیرد. سجده پایانی زیارت نمادی از تسلیم کامل در مقابل اراده الهی است و حمدی که در آن بیان می شود، اعترافی است به این که در پشت این خون ها و رنج ها، حقیقتی بزرگ تر و نوری ماندگار برای هدایت انسان ها پدید آمده است.
از این رو، شکر در مصیبت از دید زیارت عاشورا به مفهوم نفی اندوه نیست، بلکه به مفهوم حفظ پیوند با خدا در دل اندوه است؛ یعنی رنج را می بینیم، اما حکمت الهی را فراموش نمی نماییم. این همان درسی است که عاشورا به تاریخ آموخت: پیوند میان صبر، عشق و بندگی.
وقتی زائر در انتها زیارت عاشورا پیشانی بر خاک می گذارد و با صدایی آمیخته به اندوه و ایمان زمزمه می کند «اللهم لک الحمد حمد الشاکرین لک علی مصابهم...»، در واقع به مدرسه ای از معرفت قدم می گذارد؛ مدرسه ای که در آن انسان می آموزد حتی در تاریک ترین لحظات زندگی هم چراغی از امید و حکمت روشن است.
عاشورا یادآور این حقیقت است که رنج های بزرگ می توانند سرچشمه بیداری های بزرگ تر باشند، که انسانهای بزرگ را پرورش می دهند. در دل همان خاکی که خون مظلومان بر آن ریخت، نهالی از هدایت رویید که قرن ها دل های آزادگان را زنده نگه داشته است. شاید راز این سجده و این حمد هم همین باشد: این که انسان در بین اشک و اندوه، باز هم راهی به طرف سپاس و امید بیابد و بداند که در پس هر مصیبت، دستی از رحمت الهی در کار است.


منبع:

1405/04/08
11:02:21
0.0 / 5
87
تگهای خبر: جامعه , زندگی , سلامت , فرهنگ
این پست فراجا را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این پست فراجا
نظر شما در مورد این پست فراجا
نام:
ایمیل:
نظر:
سوال:
= ۴ بعلاوه ۱
پربیننده های فراجا

پرچالشهای فراجا

جدیدترینهای فراجا

فراجا
faraja.ir - حقوق مادی و معنوی سایت فراجا محفوظ است - سال 1396 تا 1405

فراجا

یافتن بهترین جا برای گردشگری
تماس جهت تبلیغات در سایت: 3722-470-912

فراجا، بهترین جاها، مناسب ترین هزینه ، با فراجا سفر آسان را تجربه کنید.